نماد شهري؛ شناسنامه يک شهر

 

 

لزوم توجه به ارتباط محکم نمادهای شهری با هویت شهرها

 

  نشميل رستگار

 

 

فضاي شهري مناسب و کارآمد از يک سو مي‎تواند موجب ارتقا کيفيت محيط شهري شود و به همين واسطه تاثيراتي مثبت بر ذهن شهروندان بر جاي بگذارد و از سوي ديگر مي‎تواند در آنها  نوعي حس تعلق خاطر نسبت به شهر ايجاد کند. اين موضوع تنها درباره ساکنان شهر صدق نمي‎کند بلکه گردشگران داخلي و خارجي هم اين تاثيرات را مي‎پذيرند همچنين بيش از هر چيز ديگري شهر را با نمادهاي آن به ياد خواهند آورد.

وقتي صحبت از نماد شهري مي‎شود انتظار داريم به نوعي آن نماد در درجه اول براي افراد بومي و محلي آن شهر موجب ايجاد حس آشنا پنداري شود به بيان ديگر آن نماد بايد يادآور چيزي براي آنها باشد، چيزي که ريشه در فرهنگ، علم، ايام کهن و يا حتي وقايع آن شهر داشته باشد. در واقع نمادهاي شهري علاوه بر ايجاد زيبايي بصري در شهرها موجب افزايش حس پيوند شهروندان با شهرشان و شکل‎گيري هويت فرهنگي مشترک بين آنها مي‎شوند.

بايد بدانيم که امروزه نمادهاي شهري وارد فاز جديدي شده‎اند که ديگر تنها مثال‎ها براي اين هنر شهري در آثار باستاني و طبيعي و يا سازه‎هايي چون يک برج‎، پل، آسمان‎خراش، معبد، کاخ‎ و يا هر نوع سازه عظيم ديگر خلاصه نمي‎شود بلکه يک اثر در ابعاد کوچک‎تر که کار جمعي از هنرمندان ما در عرصه‎هاي مختلف باشد نيز مي‎تواند يک نماد شهري به حساب آيد.

درواقع با مطالعه در تاريخ شهرها بايد نمادهاي شهري ساخت که با آن شهر پيوستگي داشته باشند يعني فرهنگ و ريشه‎ها، روابط و سوابق و وقايع خوش و حتي تلخ يک شهر را در نظر گرفت و آن را در مفهوم آن نماد گنجاند. چرا مي‎گوييم در مفهوم آن نماد گنجاند چون نکته مهم اين است که يک نماد شهري بايد پيامي غيرمستقيم در دل خود داشته باشد و از ديد متخصصان اين حوزه دقيقا همين نکته وجه تمايز هنر نمادسازي شهري به شکل امروزي از مجسمه‌سازي است. اين وجه تمايز مي‎گويد يک نماد شهري بايد شما را درگير کند تا يک رابطه بين آن نماد و چيزي مربوط به شهري که نماد در آن قرار گرفته‎ پيدا کنيد به بيان ديگر ذهن شما در لحظه اول با ديدن يک نماد شهري احتياج دارد که پردازشي انجام دهد تا معناي نماد را درک کند.

در شهرهاي ايران نيز کم و بيش ساخت نمادهاي شهري به شيوه جديد براي زيباسازي شهرها به کار گرفته شده است اما اينکه توسعه کمي اين نمادهاي شهري بيشتر مورد توجه قرار گرفته و يا در کنار اين کميت به ملاک‎هاي گفته شده که بايد در ساختن نمادها در نظر گرفت نيز دقت شده است، نياز به بررسي موردي نمادها در شهرها دارد تا بتوانيم قضاوت کنيم.

با ساخت نمادهاي شهري چشم‌نواز و گره خورده با اصالت و ماهيت يک شهر و قرارگيري آن نمادها در مکان مناسب مي‎توان يک شهر را جان دوباره بخشيد و  به يک منطقه‎ گردشگري تبديل کرد و يا دست کم بر جاذبه توريستي آن افزود.