نمایشگاه‌های گردشگری و توسعه پایدار

 

از تئــوري تـا واقعـيـت

صنعت توريسم در حال حاضر يکي از پر رونقترين صنايع جهان محسوب ميشود بهطوريکه سهم اين صنعت در توليد ناخالص داخلي جهاني در سال 2016 طبق گزارش شوراي جهاني سفر و گردشگري (WTTC) معادل با 3.1 درصد بوده و پيشبيني شده است که اين سهم در سال 2017 با رشدي 3.8 درصدي روبرو باشد. در کشور ما نيز همانطور که آگاهيد، صنعت گردشگري جزو صنايع نوپايي محسوب ميشود که در شرايط کنوني کشورمان، يکي از بهترين راهحلها در برون رفت از مشکلات اقتصادي ميتواند به حساب بيايد. اين صنعت يک ابزار بسيار موثر در تبادلات فرهنگي در سراسر دنيا به شمار رفته و قادر است فرصتهاي بيشماري را پيش روي دولتها، مديران صنايع وابسته و شاغلين اين حوزه قرار دهد. امروزه افراد حقيقي و حقوقي ذينفع در صنعت گردشگري که در سياستگذاريهاي اين صنعت دخيل هستند سعي دارند تا به بهترين شکل ممکن نيازهاي اين صنعت را در داخل و خارج از کشور در سطوح فرهنگي، اقتصادي، سلامت، امنيت، زيرساختها و غيره برآورده نمايند تا بتوانند چرخهاي اين صنعت را به گردش درآورند و توسعه پايدار گردشگري را تحقق بخشند.

اينجاست که ميتوان به وجود و برپايي نمايشگاههاي گردشگري به عنوان يکي از ارکان معرفي و بازاريابي کشور در حوزه گردشگري نام برد. نمايش و اجراي قدرتمند اينگونه نمايشگاهها نه تنها باعث معرفي ظرفيتها، تواناييها و ناشناختههاي کشور به بازار بينالملل ميشود بلکه ميتواند موجب ايجاد و يا استحکام روابط چندجانبه با کشورها و يا نهادهاي توسعه صنعت گردشگري شود که اين مهم به نوبه خود ميتواند در ايجاد و يا پيشبرد اهداف توسعه پايدار گردشگري بسيار تاثيرگذار باشد.

  مهدي براري

مدرس و فعال در صنعت هتلداري

   کاهش چرخه خريد و فروش

در واقع برپايي نمايشگاه يکي از به صرفه‌ترين روش‌هاي دسترسي به مشتري هدف در دنياي بازاريابي محسوب مي‌شود. البته اين موضوع که تا چه ميزان نمايشگاه‌هاي برپا شده در کشور به اين مهم - يعني رسيدن به مشتري هدف - دست يافته‌اند، موضوعي است که نياز به بررسي در بستر خود دارد چرا که به فاکتورهاي ديگري همچون ميزان اطلاع‌رساني از سوي رسانه‌هاي معتبر، مکان برگزاري، شرکت‌کنندگان و تنوع کاري آنها، تعداد و کيفيت شرکت‌کنندگان خارجي، امکانات موجود در محل برگزاري، ميزان کارآيي و قدرت دست‌اندرکاران و نهادهاي دولتي و غير دولتي در شرکت موثر در نمايشگاه و مواردي از اين قبيل بستگي دارد که در زمان ديگري به اين موارد خواهيم پرداخت. اما همانطورکه گفته شد در شرايط ايده‌آل که عموما در نمايشگاه‌هاي معتبر جهاني برقرار است، دسترسي به بازار هدف و حذف يا کاهش چرخه خريد و فروش در اين نوع نمايشگاه‌ها بسيار چشمگير است. در مورد برپايي نمايشگاه‌ها در حوزه صنعت گردشگري مي‌توان به چند نکته کليدي اشاره کرد. در يک چنين رويدادي اولا محصولات جديدي به مشتريان معرفي و تبليغ مي‌شود. دوم، بازار از تمامي جهات توسعه مي‌يابد و چرخه رشد شرکت‌هاي حاضر در نمايشگاه به شکل مطلوب و قابل قبولي در مسيرخود قرار مي‌گيرد. سوم، خريدهايي انجام مي‌شود و يا قراردادهايي بسته مي‌شود که از درصد بالايي از قطعيت برخوردارند؛ و شايد يکي از مهمترين فاکتورهاي برگزاري اين نمايشگاه‌ها اين باشد که موجب ارتقا جايگاه و تصوير برند شرکت‌ها در برابر مشتري و رقبا مي‌شود.

به عبارت ساده‌تر شرکت‌ها با حضور موثر خود در يک نمايشگاه مرتبط با صنعت گردشگري، سود خود را افزايش مي‌دهند، بازديدکنندگان و ديگر شرکت‌کنندگان را در مورد حضور خود آگاه مي‌کنند، قراردادهاي خوبي مي‌بندند، با افراد موثر در اين حوزه ديدار و گفتگو مي‌کنند و از جايگاه خود در بازار رقابتي کشور و بازار بين‌الملل آگاه مي-شوند. يک شرکت، نهاد و يا دولت که به دنبال توسعه پايدار در مجموعه خود باشد، با توجه به حجم زيادي از اطلاعات ارزشمند و با ارزيابي تمام اين اطلاعات به دست آمده از محل برپايي نمايشگاه، مي‌تواند به خوبي سياست‌هاي کنوني اين صنعت را بازبيني و در صورت لزوم بازنويسي کند و در برنامه‌ريزي‌هاي آينده تمامي اين ارزيابي‌ها را لحاظ کند. اگر همان‌طور که گفته شد چنين نمايشگاه‌هايي با درايت و تفکر و همراه با برنامه‌ريزي استراتژيک و هدفمند برگزار شوند، به راحتي مي‌توانند در جذب مشتريان و مخاطبان بازار هدف موفقيت چشمگيري داشته باشند. البته توجه به اين نکته نيز ضروري است که برگزاري نمايشگاه در حوزه گردشگري در مقياس محلي، کشوري و بين‌المللي هر کدام نياز به برنامه‌ريزي خاص، دقيق، هدفمند و مناسب دارند که توانايي و تفکر آن در محيط کسب و کار کشور وجود دارد اما ميزان خواست و عزم آن در هاله‌اي از ابهام قرار گرفته است.

 

   کارکرد دوسويه

کارکرد نمايشگاه در صنعت گردشگري عموما دوسويه است. بدين معنا که برپايي نمايشگاه محلي براي آشنايي با نهادها، شرکت‌ها، ارگان‌هاي دولتي و سازمان‌هاي مربوط به اين صنعت و صنايع وابسته است و از طرف ديگر اين مجريان و سياست‌گذاران را نيز به عموم مردم و به همکاران اين صنعت معرفي مي‌کند. البته از ياد نبريم که اين نمايشگاه-ها در مقياس جهاني هميشه خود به‌عنوان يک جاذبه گردشگري نيز مدنظر هستند. بازديدکنندگان و شرکت‌کنندگاني که به قصد شرکت در اين نمايشگاه‌ها شرکت مي‌کنند خود مبنعي براي کسب درآمد آژانس‌ها و مشاغل وابسته به صنعت گردشگري در روزهاي برگزاري در کشور مقصد هستند. البته متاسفانه کشور ما از آنچه که مورد انتظار است بسيار دور است. براي مثال اخيرا در "گزارش وضعيت اقتصاد اسلامي جهان"که سالانه منتشر مي‌شود، نام ايران از فهرست کشورهاي برتر گردشگري حلال خارج شده است که اين مي‌تواند ضربات جبران‌ناپذيري به بدنه صنعت گردشگري کشور وارد آورد! در گزارش سال قبل ايران رتبه هفتم را در ميان مقاصد برتر گردشگري حلال در جهان در اختيار داشت. حال با توجه به اينکه اهداف اين عمل مي‌تواند سياسي نيز باشد اما نبايد ضعف سياست‌گذاري و برنامه‌ريزي دقيق و حساب شده در اين حوزه‌ها را نيز ناديده انگاشت. در واقع ما نه تنها در برخي از حوزه‌هاي مرتبط با گردشگري پيشرفت نداشته‌ايم بلکه جايگاه پيشين خود را نيز از دست داده‌ايم!

 

   ضرورت توجه به توسعه پايدار

برپايي نمايشگاه‌ها به خصوص در صنعت گردشگري مي‌تواند منجر به توسعه پايدار در اين صنعت شود و راه را براي ارتقاء و پيشرفت بازار، افزايش سهم بازار‌هاي خارجي و رشد صادرات غير نفتي مهيا کند. يکي از نکات بسيار ضروري در اين مورد مي‌تواند توجه به برپايي دائمي چنين نمايشگاه‌هايي در کشور باشد. حضور دائمي شرکت‌کنندگان خارجي در چنين نمايشگاه‌هايي مستلزم برگزاري منظم و کيفي چنين رويدادهايي است که اين مهم تنها با همکاري و همدلي نزديک متخصصين اين حوزه، کارشناسان و مجريان بازاريابي داخلي و خارجي و برگزارکنندگان متخصص و کاربلد ميسر خواهد شد.

آنچه که ذکر آن ضروري به نظر مي‌رسد اين است که در مبحث برگزاري نمايشگاه‌هاي گردشگري، توجه به توسعه پايدار گردشگري امري اجتناب‌ناپذير است. از ارکان اصلي توسعه پايدار در اين صنعت مي‌توان به جنبه اقتصادي، جنبه فرهنگي – اجتماعي و جنبه محيطي اشاره کرد که برگزاري چنين رويدادي مي‌تواند نقش بسيار چشمگيري در حمايت از اين سه رکن ايفا نمايد.

 

   تاثيرات اقتصادي چشمگير

اثرات اقتصادي برپايي چنين نمايشگاه‌هايي بر هيچ کس پوشيده نيست و با ارزيابي ميزان هزينه‌ها و چگونگي اختصاص آنها به چنين رويداد مهمي و مقايسه آن با پيشرفت و توسعه اين صنعت در کشور مي‌توان تا حد زيادي به مزاياي آن پي برد. اثر تبليغات چهره به چهره در اين رويدادها در مقايسه با هر شکل ديگر از تبليغات در اين صنعت، چندين برابر است. البته بايد به ياد داشت که بر اساس تحقيقات بازاريابي انجام شده بهترين زمان براي برگزاري نمايشگاه گردشگري دو تا سه ماه پيش از فصل پيک يا همان اوج سفرها است تا بهترين کارآيي را نصيب دست‌اندرکاران و سياست‌گذاران اين صنعت کند. علاوه بر تاثيرات اقتصادي چشمگير اين رويداد بر صنعت گردشگري به صورت کلان، افراد شاغل در نمايشگاه‌ها، برگزارکنندگان و صنايع وابسته به اين صنعت مانند هتلداري، حمل و نقل، رستوران‌ها و غيره نيز در روزهاي برگزاري اين رويداد از منافع مالي خوبي برخوردار مي‌شوند. رسيدن هتل‌ها به حد نهايت ظرفيت خود در زمان برگزاري نمايشگاه‌ها گواهي بر اين امر است.

 

   محلي براي تبادل فرهنگها

جنبه فرهنگي - اجتماعي برگزاري چنين رويدادي نيز کاملا واضح است. با حضور کشورها و مليت‌هاي مختلف در اين رويداد مي‌توان اين رويداد را بدل به صحنه نمايش آداب و رسوم، پوشش محلي اقوام مختلف کشور، ارائه انواع غذاهاي بومي و ملي، معرفي جشن‌ها، موسيقي، صنايع دستي، تاريخ، مذهب و ديگر موارد از اين دست نمود که براي ملل ديگر جذاب است. در چنين رويدادي تبادل فرهنگ‌ها و آشنايي ملل رخ مي‌دهد که امروزه در محافل بين‌المللي از جايگاه ويژه‌اي برخوردار است.

 

   ارتقاي آگاهيهاي محيط زيستي

جنبه محيطي برگزاري اينگونه نمايشگاه‌ها نيز مي‌تواند به تبادل انديشه‌ها و راهکارها و يا حتي تکنولوژي‌هاي مرتبط با حفظ محيط زيست در صنعت گردشگري بيانجامد. با برگزاري پنل‌هاي تخصصي راجع به تعامل دوجانبه و وابستگي محيط زيست و صنعت گردشگري نيز مي‌توان آگاهي شرکت‌کنندگان را در حوزه‌هاي محيط زيستي ارتقاء داد و آينده‌اي روشن را در اين حوزه ترسيم نمود. چنين رويدادي در واقع مي‌تواند به افزايش روابط متقابل افراد با يکديگر کمک شاياني نمايد و اين ارتباطات به نوبه خود مي‌توانند منجر به تمرين يادگيري متقابل از دانش يکديگر و آشنايي با بهترين روش‌هاي موجود در مسائل زيست محيطي شوند. البته بايد موارد جانبي مربوط به برگزاري چنين رويدادي از لحاظ زيست محيطي بررسي شده و به کمترين ميزان خود برسد. از جمله اين مسائل مي-توان به مصرف انرژي يا هدر رفت آن در همه شکل‌ها، آلودگي هوا و آلودگي صوتي، برهم خوردن نظم عمومي منطقه و مشکلات ترافيکي اشاره نمود.

*****

با تمام موارد گفته شده برگزاري يک چنين رويدادي بي‌شک به سود صنعت گردشگري و هتلداري و صنايع وابسته به آنها خواهد بود و با در نظر گرفتن همه جوانب ممکن و ارزيابي‌هاي منطقي و کارشناسانه و با يک برنامه‌ريزي همه جانبه و درست، مي‌توان اين رويداد را کنترل کرد و آن را به يکي از بهترين ابزار در جهت توسعه پايدار گردشگري تبديل نمود.