پارک‌هاي جنگلي و نقش آنها در اکوتوريسم

 

 

  فاطمه کردي

 

امروزه در گوشه و کنار جهان جنگلهاي متعددي وجود دارند که نقشي حياتي و مهم در اکوسيستم سياره ما ايفا کرده و به بيان ديگر جنگلها را ميتوان اصليترين منبع توليد اکسيژن در کره زمين دانست و از همين رو اهميت وجود اين منابع طبيعي به نوعي بستگي مستقيم به بقاي زندگي بر روي کره زمين دارد.

بايد در نظر داشت مصرفکنندگان محصولات دامي و صنايع چوب در سراسر دنيا و به ويژه مصرفکنندگان اروپائي و آمريکائي که از محصولاتي مانند گوشت گاو، چرم و چوب استفاده ميکنند، در نابودي جنگلهاي دنيا سهمي به سزا دارند. سرعت تخريب مناطق جنگلي در قارههاي آسيا و آفريقا روند سريعتري را طي کرده و اين موضوع ميتواند تبعات و بحرانهاي جدي زيست محيطي در پي داشته باشد.

متاسفانه بيشترين ميزان حجم قطع درختان جنگلي به منظور ايجاد چراگاههاي جديد براي مقاصدي مانند دامپروري است و موضوع در کشورهايي که بيشترين ميزان مساحت جنگلهاي دنيا را دارند مانند برزيل و اندونزي بيشتر مشاهده ميشود.

گزارشهاي رسمي نشان ميدهد نزديک به نيمي از تخريب جنگلهاي جهان در سطح دنيا به صورت غير قانوني و مخفيانه انجام ميشود. سودجوئي به منظور تجارت موادي از قبيل گوشت قرمز، چرم، سويا، روغن پالم و چوب مهمترين انگيزه افرادي است که به صورت غير قانوني جنگلها را تخريب ميکنند و عوامل طبيعي مانند آتشسوزي، سيل و ... در مقايسه با فعاليتهاي اين افراد، خسارت بسيار کمتري به جنگلهاي دنيا وارد ميکند. اين موضوع سبب شده است تا کشورهاي مختلف اقدام به ايجاد پارکهاي جنگلي و مناطق حفاظت شده طبيعي کنند که اين مناطق عموما داراي طبيعتي بکر و منحصر به فرد و تنوع گونههاي مختلف جانوري و گياهي هستند. در اين يادداشت به معرفي برخي از مشهورترين پارکهاي جنگلي که از نظر گردشگري نيز داراي اهميت هستند در گوشه و کنار جهان ميپردازيم:

 

   پارک حيات وحش پليتوايس (کرواسي)

قديمي‌ترين پارک ملي در جنوب شرق اروپا، که در کشور کرواسي قرار دارد، پارک حيات وحش پليتوايس (Plitvice) نام داشته و از سوي مردم اين کشور به عنوان امضاي طبيعت بر جاذبه‌هاي کرواسي خوانده مي‌شود. آبشار بسيار زيباي پليتوايس در واقع بزرگ‌ترين مجموعه درياچه‌هاي پلکاني است که به وسيله آبشارهايي به هم متصل مي‌شوند. در حقيقت در اين منطقه 16 درياچه متصل به يکديگر که در قلب جنگل قرار گرفته‌اند داراي چنان درجه‌اي از زيبايي و آرامش طبيعي است که سبب شده همواره نام اين پارک در فهرست جاذبه‌هاي طبيعي دنيا قرار بگيرد. اين پارک جنگلي علاوه بر درياچه و آبشارهاي زيبايش پوشيده از جنگل‌هاي انبوهي متشکل از درختان راش، صنوبر و کاج است. علاوه بر اين درختان، انواع درختان ميوه مناطق مديترانه‌اي و آلپ نيز در اين پارگ طبيعي وجود دارد.  اين پارک در فهرست آثار ميراث طبيعي جهاني يونسکو قرار دارد و گونه‌هاي مختلف جانوري در آن زندگي مي‌کنند.

  پارک ملي ايگوازو (آرژانتين - برزيل)

پارک ملي ايگوازو که به طور مشترک در کشورهاي آرژانتين و برزيل واقع شده جزء ده پارک ملي برتر دنيا است و در سال 1984 ميلادي در فهرست ميراث جهاني يونسکو به ثبت رسيد. مساحتي بيش از 55 هزار هکتار اين پارک ملي در آرژانتين و 170 هزار هکتار آن در برزيل قرار دارد و به عنوان بزرگ‌ترين پارک ملي بين اين دو کشور و نيز جنوب آمريکا شناخته مي‌شود.  پورتو ايگوازو نام شهري مرزي در شمال ايالت ميسيونز و در شمال شرقي آرژانتين است که پنجمين شهر بزرگ اين ايالت محسوب مي‌شود. اين پارک بزرگ ملي در سال 1934 ميلادي ايجاد شد و آبشارهاي ايگوازو که احاطه شده توسط جنگل استوايي اين منطقه است از مهم‌ترين جاذبه‌هاي گردشگري آن به حساب مي‌آيد. اين منطقه حفاظت شده از آبشارهايي با بيش از 70 متر ارتفاع و هزار و 500 متر پهنا برخوردار است که جزء زيباترين پوشش گياهي آمريکاي جنوبي محسوب مي‌شود. اين منطقه حفاظت شده محل زندگي يک هزار و 100 گونه پرنده و پستاندار بزرگ و کوچک از جمله گوزن، سمور، پلنگ خالدار امريکايي، پلنگ راه راه آمريکايي، خوک خرطوم دراز مالايا، مورچه‌خوار و ... است.  رودخانه ايگوازو داراي طولي برابر با هزار و 320 کيلومتر بوده که و بخشي از آن در داخل اين پارک ملي قرار گرفته است. آبشار ايگوازا با ارتفاع 82 متر و عرض دو هزار و 700 متر، به عنوان پنجمين آبشار بلند دنيا شناخته شده و يکي از مهم‌ترين جاذبه‌هاي توريستي براي ساکنان برزيل، آرژانتين و همچنين براي گردشگران خارجي محسوب مي‌شود. در فصل‌هاي بارندگي ميزان آب اين آبشار افزايش پيدا کرده و مقدار جريان آب آن سه برابر آبشار نياگارا برآورد شده است.

   پارک جنگلي تونگا (آلاسکا)

جنگل تونگا يا Tongass National Forest بزرگ‌ترين جنگل ملي کشور آمريکا است و در منطقه سردسير آلاسکا در نزديکي قطب شمال قرار دارد. نکته جالب توجه در مورد اين جنگل، بزرگي و مساحت زياد آن است که بالغ بر 69 هزار کيلومتر مربع را در بر مي‌گيرد. بسياري از زيست‌شناسان اين جنگل را يکي از بکرترين و دست‌نخورده‌ترين جنگل‌هاي دنيا مي‌شناسند و تنوع گونه‌هاي جانوري و وجود گياهان خاص مناطق سردسيري به همراه وجود قبايل بدوي متعدد و اوليه سبب شده است تا اين جنگل همواره مورد توجه جنگل‌شناسان، جانورشناسان و گياهشناسان قرار گرفته و همچنين پژوهشگران جامعه‌شناس و انسان‌شناس براي مطالعه شرايط قبايل بدوي اين جنگل، به اين منطقه سفر کرده و به پژوهش و تحقيق بپردازند.

کم جمعيت بودن منطقه آلاسکا و همچنين دور بودن اين جنگل از مراکز تمدن انساني سبب شده است تا تعداد زيادي از گونه‌هاي مختلف جانوري در آن سکني گزينند. نکته جالب توجه در مورد اين جنگل، وجود بالغ بر 75 هزار نفر سکنه در اين جنگل است که تعداد زيادي از آنها را قبايل بومي منطقه تشکيل مي‌دهند. که نام جنگل نيز از يکي از همين قبايل اخذ شده است. زيبايي‌هاي خاص اين جنگل سبب شده که همه ساله تعداد زيادي از گردشگران براي ديدن آن راهي اين منطقه شوند البته گفتني است که هنوز بخش‌هاي زيادي از اين جنگل به صورت کاملا دست‌نخورده و بکر باقي مانده است.

   منطقه حفاظت شده تيکال (گواتمالا)

جنگل تيکال (Tikal) در کشور گواتمالا يک منطقه حفاظت شده مطرح در سطح بين‌المللي است و علاوه بر اين که نمادي از فرهنگ بوميان قاره آمريکا به حساب مي‌آيد، از نظر گونه‌هاي طبيعي و جانوري نيز بسيار ارزشمند بوده و همچنين داراي پوششي غني از گياهان و درختان است.  

فاصله جنگل تيکال با شهر گواتمالا پايتخت اين کشور نزديک به 300 کيلومتر است. اين منطقه علاوه بر اينکه از نظر تاريخي به عنوان يک منطقه حفاظت شده محسوب مي‌شود در عين حال داراي پوشش جانوري بسيار متنوعي بوده و از نظر حيات وحش نيز يک منطقه حفاظت شده زيستي قلمداد مي‌گردد. ارزش آثار باستاني اين منطقه به حدي بالاست که يکي از مهم‌ترين سايت‌هاي باستان‌شناسي نيز امروزه در اين منطقه برپا بوده و پژوهشگران و باستان‌شناسان بسياري در آن به بررسي و حفاري منطقه مي‌پردازند تا آنچه بر شهر کهن تيکال گذشته را براي جهانيان و به خصوص علاقمندان به تاريخ روشن کنند.

از نکات قابل توجه در اين پارک ملي اين است که درختان و گياهاني که در اين پارک وجود دارند، در بخش اطراف معبدها داراي تنوع بيشتري هستند و گونه‌هاي گياهي مختلفي در اطراف معابد ديده مي‌شوند که چشم‌انداز بسيار زيبايي براي معبدها و ديگر ساختمان‌هاي اين شهر تاريخي به وجود آورده‌اند. با بررسي‌هاي انجام شده، گياهاني در منطقه تيکال کشف شده‌اند که هنوز هم برخي از آنها از نظر علمي در سطح جهاني شناخته شده نيستند.

   جنگل حفاظت شده (کنگو)

جنگل کنگو دومين جنگل بزرگ دنيا پس از جنگل آمازون به شمار مي‌رود. در حدود دو سوم اين جنگل بسيار بزرگ در کشور کنگو قرار گرفته و مابقي آن در کشورهاي گابن، کامرون و گينه استوايي قرار دارند و يکي از بزرگ‌ترين و طولاني‌ترين رودهاي جهان از ميان اين جنگل عبور مي‌کند، اين رود که رود کنگو نام دارد، نقش مهمي در اکولوژي اين جنگل ايفا کرده و اهميتي اساسي در بقا  حيات جانوري اين منطقه دارد. گونه‌هاي متنوع جانوري از قبيل فيل، شامپانزه، گوريل، بابون، زرافه، طاووس و ساير پرندگان مختلف استوايي در اين جنگل زندگي مي‌کنند. صيد و شکار بي‌رويه حيوانات در اين مناطق که عموما به صورت غيرقانوني انجام مي‌شود، بسياري از گونه‌هاي جانوري اين جنگل را در خطر انقراض قرار داده است. البته خوشبختانه ميزان قطع درختان و نابودي مناطق جنگلي در اين منطقه چندان گسترده نبوده و به نسبت جنگل‌هاي آمازون در آمريکاي جنوبي داراي شرايطي بهتر است. در اين جنگل نيز همانند ساير جنگل‌هاي استوائي انواع حيوانات زندگي مي‌کنند. براي نمونه نوع شامپانزه کوتوله يا pygmy chimpanzee تنها در اين جنگل وجود داشته و در هيچ جاي ديگري از دنيا ديده نمي‌شود. اسب آبي از ديگر جانوران اين منطقه است که به دليل علاقه مردم بومي به گوشت وي، مورد شکار گسترده قرار گرفته و اين موضوع عليرغم وجود قوانين منع‌کننده، همچنان به وفور مشاهده مي‌شود. فيل‌هاي آفريقايي، گوريل‌هاي موسوم به "lowland gorillas"، زرافه، گور خر، طاووس، ببر و شير آفريقائي، انواع مار و بسياري از ديگر جانوران استوائي نيز در اين مناطق مشاهده مي‌شوند. جنگل استوائي کنگو داراي 20 منطقه مجزاي زيست محيطي طبيعي است که هر يک داراي اکوسيستم خاص خود هستند. ميليون‌ها نفر از مردم کشورهاي آفريقائي حوزه اين جنگل، براي گذران زندگي خود وابسته به منابع گياهي و حيواني آن هستند.

   پارک حيات وحش ماساي مارا (کنيا)

پارک حيات وحش ماساي مارا (The Maasai Mara National Reserve) يکي از معدود زيستگاه‌هاي موجود در جهان است که پذيراي برخي از گونه‌هاي جانوري در خطر انقراض از جمله کرگدن‌هاي سياه است. اين پارک از سوي جانورشناسان با عنوان امپراطوري حيوانات شناخته ‌شده و يکي از کليدي‌ترين مناطق قاره آفريقا براي حفاظت از جانوران و حيوانات بومي اين سرزمين است. اين منطقه حفاظت شده در بخش ناروک از کشور کنيا قرار داشته و بخش‌هايي از آن در خاک تانزانيا وارد مي‌شود. در اين پارک حفاظت شده انواع گونه‌هاي جانوري از قبيل گربه‌سانان، پرندگان، پستانداران بزرگ و خزندگان زندگي مي‌کنند. حيوانات مانند گور خر‌، فيل‌هاي وحشي، بوفالوهاي آفريقائي، کرگدن، انواع گربه‌سانان از جمله شير، پلنگ و پلنگ آفريقائي نيز در اين منطقه به وفور ديده مي‌شوند. يکي از ارزشمندترين گونه‌هايي که در اين منطقه مورد حفاظت قرار دارند، کرگدن سياه است که متاسفانه در حال حاضر تنها 15 عدد از آنها در سراسر کره زمين باقي مانده است. بسياري از جانورشناسان، پارک حيات وحش ماساي مارا در کنيا را به عنوان امپراطوري حيوانات معرفي مي‌کنند. 

  پارک جنگلي مونته ورده (اروگوئه)

جنگل مه‌ آلود مونته ورده يا Monteverde Cloud Forest Reserve يکي از مشهورترين و بزرگ‌ترين جنگل‌هاي کشور اروگوئه و آمريکاي جنوبي به شمار رفته و به دليل مه ‌آلود بودن آن در بيشتر ايام سال داراي شهرتي جهاني است. اين جنگل نام خود را از شهري با همين نام، يعني مونته ورده اخذ کرده است و در سال 1972 به عنوان يک زيستگاه ملي در کشور اروگوئه ثبت شده است. اين جنگل مساحتي در حدود 10 هزار و 500 هکتار را شامل شده و به گفته کارشناسان و متخصصان جنگلداري، بيش از 90 درصد گياهان و بخش‌هاي جنگلي اين منطقه، دست‌نخورده و بکر هستند.

اين جنگل زيبا در کوهستان کورديلراي کشور اروگوئه قرار گرفته و اصلي‌ترين ويژگي‌اش مه آلود بودن آن است که مشابه آن در جنگل‌هاي ديگر، کمتر به چشم مي‌خورد. در بيشتر روزهاي سال اين جنگل از مه پوشيده شده و مناظر زيبا و خارق‌العاده‌اي به وجود مي‌آورد. اين جنگل داراي آب و هواي گرمسيري است و تنوع گياهي اين جنگل بسيار گسترده بوده و بيشترين نوع گل‌هاي ارکيده دنيا در اين جنگل وجود دارد و علاوه بر آن اين جنگل زيستگاه جانوران و پستانداران بسياري است.